آن قطعات فلزی کوچکی که در گوشه جیب شلوار جین میبینید، در واقع دکمه نیستند؛ «پرچ» یا Rivet هستند. وظیفه اصلی آنها تقویت نقاطی از شلوار است که بیشترین فشار را تحمل میکنند؛ بهخصوص گوشه جیبها، جایی که دوخت در اثر کشیدهشدن و استفاده مداوم ممکن است باز شود.
داستان این پرچهای کوچک به بیش از ۱۵۰ سال قبل و یکی از مهمترین اختراعهای صنعت پوشاک آمریکا برمیگردد؛ اختراعی که نام Jacob Davis و Levi Strauss را برای همیشه با تاریخ شلوار جین پیوند داد.
آخرین بازبینی: ۱۷ مرداد ۱۴۰۵، برابر با ۸ اوت ۲۰۲۶
آن دکمههای کوچک روی جیب شلوار جین واقعاً چیستند؟
نام درست این قطعات پرچ فلزی است. در زبان انگلیسی به آنها Rivet گفته میشود.
پرچ با دکمه تفاوت دارد. دکمه برای باز و بسته کردن لباس استفاده میشود، اما پرچ دو یا چند لایه پارچه را در نقاط تحت فشار محکم به یکدیگر متصل میکند.
به همین دلیل معمولاً آنها را در گوشه جیبهای جلوی شلوار جین میبینید؛ یعنی همان نقاطی که هنگام گذاشتن دست یا وسیله داخل جیب، فشار زیادی به دوخت وارد میشود.
ایده پرچ روی شلوار جین متعلق به چه کسی بود؟
برخلاف تصور رایج، ایده اولیه استفاده از پرچ روی شلوار کار مستقیماً متعلق به Levi Strauss نبود.
Jacob W. Davis، خیاطی که در شهر رینو در ایالت نوادا فعالیت میکرد، این روش را ابداع کرد.
بر اساس اسناد تاریخی Levi Strauss & Co.، دیویس علاوه بر خیاطی، وسایلی مانند پتو و پوشش اسب نیز تولید میکرد و با کاربرد پرچهای فلزی آشنا بود.
در یکی از روایتهایی که مورخ رسمی Levi Strauss با استناد به اسناد حقوقی قدیمی شرکت منتشر کرده است، زنی از دیویس خواسته بود برای همسر کارگرش شلواری تهیه کند که هنگام کار بهراحتی پاره نشود.
دیویس به این فکر افتاد که همان پرچهای فلزی را در نقاطی از شلوار که بیشترین فشار را تحمل میکنند به کار ببرد.
چرا جیب شلوارهای کار پاره میشد؟
لباس کار کارگران، معدنچیان و افرادی که در غرب آمریکا کارهای سنگین انجام میدادند، دائماً تحت کشش و فشار قرار داشت.
یکی از نقاط آسیبپذیر، محل اتصال جیب به بدنه شلوار بود. وارد کردن دست به جیب و فشار مداوم بر دهانه آن میتوانست باعث بازشدن دوخت شود.
Jacob Davis برای حل همین مشکل، در انتهای قسمتهای دوختهشده از یک قطعه فلزی استفاده کرد تا فشار مستقیماً بر نخ دوخت وارد نشود.
خود سند اختراع درباره پرچ جیب چه میگوید؟
مدرک اصلی این داستان هنوز وجود دارد: پتنت شماره 139,121 ایالات متحده آمریکا.
عنوان این اختراع Improvement in Fastening Pocket-Openings یا «بهبود روش محکمکردن دهانه جیبها» بود.
در توضیحات پتنت، Jacob Davis مشخصاً توضیح میدهد که هدف اختراع جلوگیری از بازشدن یا پارهشدن درزهای دوختهشده در اثر فشار مکرر است.
راهحل او استفاده از یک پرچ فلزی، حلقه فلزی یا قطعه مشابه در لبههای دهانه جیب بود تا دو لایه پارچه را محکم به هم متصل کند و فشار کمتری به نخ دوخت برسد.
این پتنت ابتدا در سال ۱۸۷۲ درخواست و در ۲۰ مه ۱۸۷۳ با شماره 139,121 ثبت شد.
Levi Strauss چگونه وارد ماجرا شد؟
Jacob Davis پارچه مورد نیاز کار خود را از مجموعه Levi Strauss تهیه میکرد.
وقتی متوجه ارزش تجاری ایده خود شد، برای Levi Strauss در سانفرانسیسکو نامه فرستاد و پیشنهاد کرد برای ثبت اختراع با یکدیگر همکاری کنند.
Levi Strauss پیشنهاد او را پذیرفت و در نهایت حق اختراع به نام Jacob Davis و با مشارکت Levi Strauss & Co. ثبت شد.
Levi Strauss & Co. امروز تاریخ ۲۰ مه ۱۸۷۳ را نقطه تولد شلوار جین آبی مدرن خود میداند.
آیا از همان ابتدا به این شلوارها «جین» میگفتند؟
خیر. شلوارهای اولیه تقویتشده با پرچ در آن دوره بیشتر با عنوان Waist Overalls شناخته میشدند.
Smithsonian نیز نمونههایی تاریخی از این شلوارها را در مجموعه موزه ملی تاریخ آمریکا نگهداری میکند. در این نمونهها پرچهای مسی در گوشههای بالایی جیب و بخشهایی از جلوی شلوار دیده میشود.
پس چرا هنوز روی شلوارهای جین امروزی پرچ وجود دارد؟
دلیل اولیه همچنان کاربردی است: تقویت نقاط تحت فشار.
البته شلوار جین امروز دیگر فقط لباس کار نیست و به یکی از رایجترین پوشاک روزمره جهان تبدیل شده است، اما پرچهای فلزی همچنان هم نقش تقویتی دارند و هم به یکی از نشانههای ظاهری کلاسیک شلوار جین تبدیل شدهاند.
Levi’s نیز در فرهنگنامه رسمی Denim خود توضیح میدهد که پرچ قطعهای فلزی برای تقویت لباس است و پرچهای مسی مدل 501 برای افزایش استحکام جیبها استفاده میشوند.
پرچ با دکمه شلوار جین چه تفاوتی دارد؟
دکمه یک قطعه کاربردی برای بسته نگهداشتن شلوار است؛ اما پرچ برای اتصال و تقویت پارچه استفاده میشود و قرار نیست آن را باز و بسته کنید.
بنابراین اگر تاکنون به آنها «دکمههای کوچک کنار جیب» میگفتید، اصطلاح دقیقتر همان پرچ شلوار جین است.
یک جزئیات جالب درباره اختراع شلوار جین
اسناد تاریخی نشان میدهد داستان شلوار جین بیش از آنکه داستان یک طراح مد باشد، داستان حل یک مشکل کاملاً عملی بوده است: چطور شلواری بسازیم که محل جیبهایش زیر فشار کار روزانه پاره نشود؟
راهحل ساده Jacob Davis یعنی چند پرچ کوچک فلزی، بعدها به یکی از شناختهشدهترین ویژگیهای شلوار جین در جهان تبدیل شد.
اگر در ترکیه شلوار جین میخرید
شلوار جین یکی از خریدهای رایج مسافران ایرانی در شهرهایی مانند وان است. در کنار برند و قیمت، توجه به سایز، نوع پارچه، کیفیت دوخت و استحکام محل پرچها میتواند در انتخاب بهتر کمک کند.
اگر سایزبندی برندهای مختلف برایتان گیجکننده است، راهنمای تبدیل سایز شلوار جین میتواند قبل از خرید مفید باشد.
سؤالات متداول
دکمههای کوچک روی جیب شلوار جین چه نام دارند؟
نام صحیح آنها «پرچ» یا Rivet است. این قطعات برای تقویت محل اتصال پارچه و جلوگیری از بازشدن درز در نقاط تحت فشار استفاده میشوند.
چه کسی پرچ شلوار جین را اختراع کرد؟
Jacob W. Davis، خیاط ساکن رینو در ایالت نوادا، ایده استفاده از پرچ روی شلوار کار را توسعه داد و سپس با Levi Strauss & Co. برای ثبت اختراع همکاری کرد.
اختراع شلوار جین در چه سالی ثبت شد؟
پتنت آمریکایی شماره 139,121 در تاریخ ۲۰ مه ۱۸۷۳ صادر شد. Levi Strauss & Co. این تاریخ را نقطه تولد شلوار جین پرچدار میداند.
آیا پرچهای شلوار جین فقط تزئینی هستند؟
خیر. منشأ آنها کاملاً کاربردی است و برای تقویت نقاط تحت فشار، بهویژه اطراف جیبها، ایجاد شدهاند؛ هرچند امروز بخشی از طراحی کلاسیک شلوار جین نیز محسوب میشوند.
برای مطالب و نکات سفر زمینی به ترکیه میتوانید کانال تلگرام ترکتراول را نیز دنبال کنید.